30 April 2012

''Μάχες'' στη στέπα..


ΠΗΓΗ: ethnos.gr



«Μάχες» στη στέπα


Για τον δυτικό τρόπο σκέψης που κυριαρχείται από τη μνήμη της μογγολικής εισβολής πριν από αιώνες, η ασιατική στέπα είναι τόπος... «βαρβάρων».
Οι Μογγόλοι «βάρβαροι» δημιούργησαν κάποτε τη μεγαλύτερη αυτοκρατορία στον κόσμο, κυριαρχώντας επί του τότε γνωστού κόσμου, πάνω στη ράχη του αλόγου τους. Είναι δύσκολο να πιστέψει κανείς ότι αυτή η απέραντη και εχθρική στέπα γέννησε ανθρώπινες δραστηριότητες και πολιτισμό, που χάραξαν το ανάγλυφο του κόσμου που ξέρουμε...

Ολα ξεκίνησαν τέσσερις χιλιετίες περίπου πριν, με την εξημέρωση του αλόγου και των αρπακτικών πουλιών, που χρησιμοποιήθηκαν σαν «βοηθοί» κυνηγίου από τους νομάδες Μογγόλους. Η στέπα -λόγω της απεραντοσύνης της- έχει μοναδικές δυσκολίες ως κυνηγότοπος... Μία είναι η τεράστια απόσταση που πρέπει να καλύψει ο κυνηγός για να εντοπίσει το θήραμα, και μία άλλη η μεγάλη απόσταση που χωρίζει πάντα τον κυνηγό από το θήραμά του, ακόμα και όταν το έχει εντοπίσει.
Η στέπα δεν δίνει κανένα πλεονέκτημα στον κυνηγό να προσεγγίσει το θήραμα, καθώς είναι ορατός από μεγάλες αποστάσεις. Το μειονέκτημα αυτό το ξεπέρασε εξημερώνοντας και χρησιμοποιώντας για λογαριασμό του, τον απόλυτο θηρευτή της στέπας: τον αετό!





Η σχέση του Μογγόλου κυνηγού με τον αετό ξεκινά από τη φωλιά του. Οι κυνηγοί της στέπας αφαιρούν ένα μικρό αετόπουλο από τη φωλιά του, εκείνο δηλαδή που έτσι και αλλιώς είναι προορισμένο να πεθάνει, καθώς ο μεγαλύτερος αδελφός, αργά ή γρήγορα, θα το σκοτώσει με ραμφίσματα! Από εκεί και πέρα ο Μογγόλος αφοσιώνεται στο μεγάλωμα και το ημέρωμα του αετόπουλου, κάτι πολύ δύσκολο για έναν άγριο αετό, και πάντως πολύ δυσκολότερο από τη συνηθισμένη «τακτική» που εφαρμοζόταν με τα γεράκια στην έρημο της Αραβίας.




Εκπαίδευση...

Το αετόπουλο μεγαλώνει με κρέας και ο κυνηγός το κρατά πάντα δίπλα του, μέσα στο «γκερ», την ιδιότυπη μάλλινη σκηνή του... Οπως με όλα τα αρπακτικά του ουρανού, σκεπάζουν τα μάτια του με ένα ειδικό δερμάτινο κάλυμμα, για να παραμένει το αετόπουλο ήρεμο. Το κάλυμμα αυτό μένει πολλές ώρες στο κεφάλι του πουλιού, χωρίς να του δημιουργεί κανένα πρόβλημα. Φαίνεται μάλιστα να αυξάνει τον δεσμό με τον κυνηγό, καθώς όλα τα αρπακτικά πουλιά είναι... οπτικοί τύποι! Μόλις το πουλί αναπτύξει το φτέρωμά του και αποκτήσει την απαραίτητη δύναμη, αρχίζει η εκπαίδευσή του...




                                    Έφιπποι Μογγόλοι με τους αετούς τους ξεκινούν για κυνήγι.



Τα μεγάλα αρπακτικά πουλιά μπορούν να μάθουν να επιτίθενται σε οτιδήποτε! Αλλωστε, και στη ζωή τους στη φύση είναι τελείως άφοβα, και μπορούν να επιτεθούν σε καθετί που θα το εκλάβουν ως θήραμα ή ως πιθανή απειλή.
Οι Μογγόλοι εκπαιδεύουν τους αετούς τους με ένα δερμάτινο ομοίωμα θηράματος, που είναι κυρίως... λύκος, αλεπού ή λαγός. Σε κάθε επιτυχημένη εφόρμηση, το πουλί ανταμείβεται από τον κυνηγό. Το μυστικό είναι οι συχνές «εκπαιδευτικές» επαναλήψεις, που κρατούν τον αετό πάντα σε εγρήγορση για μια πιθανή επίθεση...

Τα μεγάλα σαρκοφάγα θηράματα -ο λύκος και η αλεπού- αποτελούν τα πιο πολύτιμα θηράματα του Μογγόλου κυνηγού. Η μείωση του αριθμού τους είναι αναγκαία για την επιβίωση των κοπαδιών του, ενώ η γούνα τους είναι απολύτως απαραίτητη για τη δημιουργία των ρούχων και των καπέλων, που χρησιμοποιούνται για την επιβίωση στη στέπα του χειμώνα, όπου οι θερμοκρασίες πέφτουν και κάτω... των -50 οC!
Αναμφισβήτητα, το πιο εντυπωσιακό κυνήγι γίνεται τον χειμώνα και αφορά τον ίδιο τον λύκο. Οι κυνηγοί ξεκινούν νωρίς το πρωί με πολικές θερμοκρασίες, ιππεύοντας τα μικρά και ανθεκτικά μογγολικά άλογα. Ο αετός κρατιέται στο χέρι του έφιππου κυνηγού, φορώντας το κάλυμμα των ματιών... Λόγω του βάρους του πουλιού, υπάρχει και ένα στήριγμα του καρπού που βοηθά το χέρι του κυνηγού να το αντέχει.



Η ομάδα των κυνηγών οδηγούν τα άλογα σε μια κορφή ή ένα ύψωμα, ώστε να μπορούν να παρατηρούν και να κατοπτεύουν τις γύρω κοιλάδες... Στο κυνήγι του λύκου μάλιστα είναι απαραίτητο να σταθμεύσουν σε σημεία που είναι γνωστά «λυκοπεράσματα», καθώς ο λύκοι θα κινηθούν γύρω από αυτά. Μόλις εντοπίσουν έναν λύκο, μικραίνουν την απόσταση που τους χωρίζει ιππεύοντας και βγάζουν το κάλυμμα από το κεφάλι του αετού. Σε απόλυτη εγρήγορση εκείνος, θα αντιληφθεί και θα εστιάσει πολύ γρήγορα την κίνηση του θηράματός του.

                                                                         Η επίθεση...



Ο αετός υπολογίζει την απόσταση, ζυγίζεται στον αέρα και εξαπολύει την επίθεσή του! Η καταδίωξη ενός μεγάλου σαρκοφάγου της στέπας, όπως ο λύκος, είναι από τα εντυπωσιακότερα θεάματα στη φύση. Είναι πραγματικά απίστευτος ο τρόπος που ο μεγαλύτερος θύτης της στέπας μετατρέπεται σε θύμα. Ο λύκος έχει επίγνωση της υπεροχής του αετού που έχει άνοιγμα φτερών πάνω από δύο μέτρα, γι' αυτό και στηρίζει τη διαφυγή του στην ταχύτητά του και στην ασφάλεια που μπορούν να του παρέχουν τα βραχώδη συμπλέγματα που υπάρχουν στις λοφώδεις διακυμάνσεις της στέπας...
Συνήθως η καταδίωξη δεν διαρκεί πολύ. Τα αρπακτικά τείνουν να κάνουν οικονομία δυνάμεων, οπότε εγκαταλείπουν το θήραμα που θα κινηθεί γρήγορα εκτός πεδίου...
Ο λύκος που θα βρεθεί σε ακάλυπτο χώρο όμως, ακόμα και ο μεγαλύτερος ή ο πιο έμπειρος, είναι καταδικασμένος! Ο αετός ανακτά το πλεονέκτημα της ταχύτητας, εφορμώντας και χτυπώντας τον λύκο με τα νύχια του. Μπορεί να χτυπήσει και δεύτερη και τρίτη φορά, μέχρι τα κοφτερά -σαν στιλέτα- νύχια του να καρφωθούν στο σώμα του λύκου. Και εκεί συμβαίνει το παράδοξο: ένας λύκος με τέτοια δύναμη που μπορεί με ένα καλό δάγκωμα να καταβάλει ένα άλογο ή ένα ελάφι, καταβάλλεται χωρίς δυσκολία από τον αετό, μόνο με χτύπημα από τα νύχια του.


                                                                      Το χτύπημα!



Μια λογική εξήγηση είναι πως το χτύπημα του αετού - σαν αρπάγη με τέσσερα κοφτερά νύχια σε κάθε πόδι- επιφέρει ένα επώδυνο σοκ στο θύμα. Αυτός είναι ο τρόπος που λειτουργούν οι κακώσεις χαμηλής βίας στο σώμα των θηλαστικών γενικά... Το κλείσιμο των νυχιών λειτουργεί σαν μέγγενη που ακινητοποιεί το θύμα του, έστω και αν δεν του επιφέρει άμεσα φονικό πλήγμα. Αν οι αετοί είναι νέοι και άπειροι, οι κυνηγοί μπορεί να στείλουν και δύο και τρεις μαζί εναντίον του ίδιου λύκου.
Ενας καθηλωμένος λύκος δεν μπορεί να αντιδράσει και να δαγκώσει τον θύτη του, και κάποια στιγμή παραδίδεται πλήρως.





Οι Μογγόλοι συνηθίζουν να πανηγυρίζουν κάθε επιτυχημένη εφόρμηση, με ιαχές και σχόλια για την ικανότητα του κάθε αετού... Μετά, το θήραμα φορτώνεται στη σέλα του αλόγου, για να ακολουθήσει η επεξεργασία της γούνας του και η μετατροπή της σε ζακέτα!
Τα τελευταία χρόνια υπάρχει μια μεγάλη αναβίωση της πρακτικής αυτής, με οργάνωση μεγάλων φεστιβάλ κυνηγιού, που λειτουργούν και σαν πόλος έλξης τουρισμού[ ! ].
Οι τουρίστες - επισκέπτες παρακολουθούν έφιπποι την όλη διαδικασία κυνηγίου, γίνονται θεατές των... αξιολογήσεων που γίνονται στο τέλος της ημέρας για κάθε κυνηγετικό αετό που συμμετείχε, αλλά κυρίως έχουν την ευκαιρία να βιώσουν την αναβίωση μιας παράδοσης αιώνων στην αχανή στέπα...



ΤΟ ΓΝΩΡΙΖΑΤΕ;

Ο σύγχρονος πολιτισμός δεν κατάφερε να διαρρήξει τη σχέση του σύγχρονου Μογγόλου με την παράδοσή του.
Τα τελευταία χρόνια υπάρχει μια πλήρης αναβίωση του παραδοσιακού κυνηγιού των Μογγόλων, με εντυπωσιακά φεστιβάλ κάθε χρόνο όπου κρίνονται οι καλύτεροι αετοί σε πραγματικές συνθήκες.

Νίκος Κράλλης




Δείτε και αυτό...

Τέλος κεφαλαίου.

(Το παρακάτω το είχα γράψει όταν πήρα την απόφαση να γυρίσω Ελλάδα. Δεν ξέρω γιατί δεν το δημοσίευσα. Ποτέ όμως δεν είναι αργά για να πεις ...